مصطفی صا بر

آیا گنجی میتواند کاری را که خاتمی در آن ماند به سرانجام برساند؟ آیا میتواند جمهوری اسلامی را انقلاب مردم نجات بدهد؟

ممکن است این سوال کمی تعجب آور باشد. آخر خاتمی اصلاح طلب بود. اول و آخر حرفش اصلاح نظام بود. پاسدار گنجی (ببخشید، گاندی گنجی!) نا سلامتی از اصلاحات عبور کرده است. دائم دارد میگوید که جمهوری خواه است، دمکرات است، با جمهوری اسلامی مخالف است، جبهه صلح خواهی میخواهد راه بیندازد، با جنگ و جمهوری اسلامی به یک اندازه مخالف است، هم میهنان را ارشاد میکند که چطور به دمکراسی دست یابند، گنجی حتی میگوید آقا (خامنه ای) باید برود. چطور میشود او را ادامه پروژه خاتمی که به قانون اساسی جمهوری اسلامی قسم میخورد و هر چند وقت یکبار به دستبوس آقا میرود، دانست؟

اما من می پرسم اگر کسی امروز بخواهد جمهوری اسلامی را نجات دهد، ارگانهای سرکوبش را حفظ کند، حتی تا میتواند جانیانش را عفو کند و آخوندها را نجات دهد و خلاصه ترتیب انتقال قدرت از خامنه ای و دار دسته اش را به یک جناح دیگر از این رژیم ولو کمی بسط یافته تر ( به امثال گنجی و حجاریان و محفل کیان و منتظری ها و سروش ها و کدیورها با چاشنی ای از به بازی گرفتن چند نفر از نیمکت ذخیره اپوزیسیون اعلیحضرت، نظیر اکثریتی توده ای ها) بدهد، آیا جز این گونه میتواند حرف بزند؟

خاتمی میخواست با پروژه اصلاح نظام، جنبش سرنگونی طلبی و انقلابی مردم را مهار کند و نتوانست. حالا گنجی میخواهد با ژست مخالفت با جمهوری اسلامی، این رژیم را از تیر رس انقلاب مردم دور کند. او البته ابایی ندارد اگر در این راه برخی از برادران دیروز، امثال خامنه ای و دار و دسته اش، به حاشیه رانده شوند و یا حتی سرشان بر باد برود. این "هزینه" ای است که جنبش او باید بدهد تا در قدرت بماند. گنجی اهل هزینه کردن است! اما مثل هر تاجر رند و مزوری تلاش میکند این هزینه هرچه ممکن است کمتر باشد.

او به میدان آمده است تا آخرین بخت جنبش ملی اسلامی (جنبشی که پایه مادی و اجتماعی جمهوری اسلامی بوده است) را بیازماید. میزان فاصله گرفتن او از نظام و دمکرات و لیبرال شدن او نشان میدهد که جمهوری اسلامی و جنبش ملی اسلامی در چه مخمصه ای گیر کرده و چپ و رادیکالیسم چقدر قوی شده است. تا آنجا که تنها مایه نجات بخش اعظم رژیم و جنبش اش این است که به "چپ" بچرخد. "چپ" تر از آنکه خاتمی بود. گنجی مجبور شده است از شعار اصلاح نظام دست بردارد و حتی ممکن است تحت فشار چپ در جامعه پای تغییر نظام هم بیاید، ولی میخواهد قدرت از خامنه ای به همپالکی های خامنه ای که مثل گنجی امروز مغضوب اویند تحویل داده شود. خاتمی میخواست با اصلاحاتش پایه نظام را بسط دهد و دوستان از درگاه رانده شده را در قدرت شریک کند و نتوانست. گنجی میخواهد با فشار نافرمانی مدنی و اعتصاب غذا برای آزادی زندانیان سیاسی و البته با پشتوانه حمایت فعالتر آمریکا و غرب و بی بی سی و صدای آمریکا این کار را بکند. این تمام محتوای "انقلاب مخملی" این جناب بازجو- چماقدار- حزب اللهی دیروز، و مندلا - گاندی - ضد خشونت امروز است.

گنجی امروز همان گنجی دیروز است. در سال 57 علیه انقلاب مردم چماق بدست گرفت و پاسدار شد و بازجویی کرد و کشت و اعدام کرد. امروز در شرایط شکست آرمان های پدر بزرگوارش خمینی، و وا رفتن گاندی و ماندلای دیروزش خاتمی، دمکرات شده و زندان رفته و جمهوری خواه شده و خلاصه خودش گاندی شده و میخواهد با انقلاب مخملی و "خشونت بد است"، یک انقلاب دیگر مردم ایران را خفه کند.

آیا موفق میشود؟ خیر. مسخره تر از این حرفها است. ما نمی گذاریم. جنبش سرنگونی طلبی انقلابی مردم نمی گذارد. آزادی خواهی و برابری طلبی جامعه ایران نمی گذارد. جامعه صحنه کمدی روحوضی نیست. حتی برای احمق هایی مثل بوش نیز گنجی صرفا یک نقش ابزاری و مقطعی دارد. خیلی ها در صف یلتسین ایران در نوبت ایستاده اند و یکی بعد از دیگری شانس خود را آزمایش خواهند کرد. ولی بخت بد همه اینها اینست که اوضاع ایران یلتسین بردار نیست. تحولات اجتماعی ایران الگوی خودش را خواهد داشت ولی اگر قرار به قیاسی باشد، بقول منصور حکمت، اوضاع ایران نه شبیه روسیه 1989 بلکه بیشتر شبیه روسیه 1917 است.

سرنوشت گنجی بهتر از خاتمی نخواهد بود و سرنوشت هردو اینها به جمهوری اسلامی گره خورده است: زباله دانی تاریخ.

در آستانه 18 تیر امسال ظاهرا، بر خلاف سالهای اخیر، نوعی سکون و کم تحرکی در فضای سیاسی حاکم است. اما این فقط ظاهر امر است. همه فاکتورهای داخلی و بین المللی اوضاع حاکی از شکننده و ناپایدار بودن وضعیت فعلی است. کمی دقت به اوضاع تاکید دارد که بر خلاف سکون ظاهری همه چیز در حال غلیان و تغییر است.

اتم و بحران جمهوری اسلامی

مهمترین فاکتوری که اوضاع سیاسی تاثیر بلافصل میگذارد و بدرجه ای حالت بلاتکلیفی و انتظار ایجاد کرده است، مساله مذاکره آمریکا و غرب با جمهوری اسلامی است. تا یکماه پیش نعره های اسلامیستی از یکسو و تهدید اقدام نظامی و تحریم اقتصادی از سوی دیگر بلند بود. در همه تفاسیر انتظار یک رودرویی حاد و عنقریب بین غرب به سرکردگی آمریکا و جمهوری اسلامی میرفت. در چند هفته اخیر گویی این فضای تنش جای خود را به فضای مذاکره و پیشنهاد پکج های تشویق آمیز به جمهوری اسلامی داده است. اما این چرخش کاذب است. و بسرعت تغییر خواهد کرد و لاجرم بلاتکلیفی موقتی که ایجاد کرده است نیز بهمان سرعت زائل خواهد شد. فضای مذاکره و آشتی آمریکا و غرب با جمهوری اسلامی کاذب و ناپایدار است نه بخاطر آنکه طرفین واقعا دنبال آشتی و مصالحه نیستند. مساله این است که نمی توانند.

در یکی از شماره های پیشین گفتیم که آنچه به عنوان "مساله اتمی" نام گرفته است در واقع چیزی جز شکل بروز مشخص حل بورژوایی بحران جمهوری اسلامی و بویژه تعیین تکلیف غرب با رژیم اسلامی نیست. این تعیین تکلیف ابعاد وسیع بین المللی و پیچیده ای گرفته و خود در عین حال به صحنه رقابت ها و و تعریف معادلات جهانی (رابطه اروپا و آمریکا و اینها با روسیه و چین، سرنوشت عراق، اسلام سیاسی و ...) بدل شده است. چه نعره های جنگ طلبی و حمله نظامی و رجز خوانی های اسلامیستی دیروز طرفین، و چه پیشنهادهای مذاکره امروز و عشوه های شتری آقا برای شیطان بزرگ را در این چهارچوب وسیع تر باید دید. یعنی این چهارچوب: جمهوری اسلامی غرق در بحران حاد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و حکومتی است. جمهوری اسلامی رفتنی است، این حکم مردم است. و بورژوازی به سرکردگی غرب نه میخواهد و نه میتواند جلوی این حکم را بگیرد. مساله برای بورژوازی و غرب این است که این جایگرینی چگونه صورت بگیرد، چه چیز جایگزین جمهوری اسلامی بشود و در جریان این تحولات که تاثیراتی وسیع و جهانی خواهد داشت توازن قوا و معادلات منطقه ای و جهانی چگونه خواهد شد.

غرب: رژیم چنج بشیوه ای جدید

آمریکا قطعا گزینه جنگ را بعنوان فاکتور تعیین کننده و نهایی بطور جدی در دستور دارد. سیاست خارجی آمریکا اساسا بر قلدری نظامی استوار است. اما اوضاع پس از عراق به زیان آمریکا و به نفع اروپا و روسیه و چین عمل کرده است. معادلات جدیدی باید تعریف شود. یک عرصه جدی تعریف معادلات جدید حول تعینن تکلیف با جمهوری اسلامی و آینده ایران است. آمریکا میکوشد در کنار جنگ طلبی و به رخ کشیدن قدرت نظامی اش رقبا را بیشتر به بازی بگیرد، ولی در عین حال هژمونی خود را همچنان حفظ کند.

با توجه به وضعیت بهم ریخته عراق و ادامه عملی جنگ و تلفات آمریکا و انعکاس آن در داخل این کشور، و همینطور با توجه به متفاوت بودن اوضاع ایران با عراق، راه انداختن جنگی دیگر شبیه جنگ علیه عراق برای آمریکا بهمان آسانی نیست. لذا آمریکا سیاست پیچیده تری را در قبال جمهوری اسلامی بکار میبرد. سیاست آمریکا همچنان رژیم چنج است اما این تغییر را نه الزاما با حمله نظامی (همانند الگوی عراق) بلکه از طریق تقویت بخش هایی از اپوزیسیون جمهوری اسلامی، ایجاد شکاف در درون حکومت اسلامی و تلفیقی از بی ثباتی داخلی و اقدام نظامی دنبال میکند. آمریکا از آنجا که اکنون دارای پایگاه ها و نیروی نظامی قابل توجه در همسایگی ایران است، اطمینان دارد که با شل شدن بندهای حکومت اسلامی به کمک متحدین خود در اپوزیسیون و دار و دسته های نظامی خلق الساعه و حتی دخالت مستقیم نظامی (مثلا اشغال جنوب ایران و بنادر خلیخ فارس به بهانه حفظ امنیت انتقال نفت و...) حرف اول را در اوضاع آتی ایران خواهد زد. در تلاش برای تحقق این سیاست آمریکا ضمن داشتن آبشن جنگ بر روی میز، در عین حال با طیف وسیعی از اپوزیسیون ایران، از سلطنت طلب و رژیم سابقی گرفته، تا ناسیونالیست های قومی کرد و ترک و غیره تا دوم خردادی ها و ملی مذهبی های فاصله گرفته از نظام (نظیر گنجی و سران تحکیم وحدت، شیرین عبادی و غیره) و حتی مجاهدین خلق از نزدیک کار میکند. به نظرمن هیچکدام از اینها برای آمریکا عنصر کلیدی و تعیین کننده نیستند. آینده به آمریکا نشان خواهد داد که کدام نیرو میتواند متحد قابل اتکایی باشد. آمریکا فعلا از همه امکانات میخواهد استفاده کند و از همه طرف بر جمهوری اسلامی فشار وارد کند. حتی میکوشد اختلافات داخلی رژیم اسلامی را تشدید کند. (یک دلیل پیشنهاد های مبتنی بر مذاکره به نظر من همین نکته است.) آمریکا کاملا امپریستی به اوضاع برخورد میکند و حتی اگر نیرویی درون خود رژیم بیابد که انتقال از جمهوری اسلامی به وضعیت مطلوب آمریکا را تسهیل کند، قویا از آن پشتیبانی خواهد کرد.

تفاوت اساسی سیاست آمریکا و اروپا در اینجاست که اروپا خواهان نوعی تحول تدریجی و کنترل شده از بالا و استحاله جمهوری اسلامی است. اما آمریکا با اتکاء به نیروی نظامی حی و حاضر در منطقه و با توجه به تلاش سیستماتیک برای بخدمت گرفتن ناسیونالیسم قومی و ایجاد باندهای مسلح خلق الساعه و کلا تقویت اپوزیسیون پرو آمریکایی تلفیقی از استحاله و سرنگونی به نیروی نظامی را دنبال میکند. به این معنی آمریکا بیشتر "سرنگونی طلب" است و اروپا استحاله چی. اما واقعیت این است که هردو در تلفیق ایندو و کلا تحول جمهوری اسلامی از بالا و دور از دسترس مردم ذینفع اند. نقطه توافق آمریکا و اروپا و همینطور اینها با چین و روسیه دقیقا در این است که تحولات آتی ایران بصورتی باشد که رژیم آتی ایران دور از دسترس کارگر و مردم و چپ و آزادیخواهی شکل بگیرد و منفعت مشترک کل بورژوازی از یکسو، و طبعا منافع و امتیازات و سهم قطب هایش به ترتیب اجرای نقش از سوی دیگر را تامین کند. (گروه 5 بعلاوه یک، یعنی پنج عضو شورای امنیت سازمان ملل بعلاوه آلمان، جایی است که این توافقات باید در آن صورت بگیرد.)

اینکه این راه حل بورژوایی بحران جمهوری اسلامی تا چه حد شدنی است، و اینکه در عمل چگونه میتواند اوضاعی بغایت سیاه و ضد بشری در ایران بوجود آورد که اوضاع یوگسلاوی و عراق در برابر آن تمدن جلوه کند، بحث دیگری است. اما از همین مختصر روشن است که در پس ظاهر تلاش برای مذاکره و آشتی بین غرب و جمهوری اسلامی، واقعیت های پایه ای تری قرار دارد که تماما در جهت عکس عمل میکند.

جناح ها، بحران حکومتی

فاکتور دیگری که بر اوضاع سیاسی بطور بلافصل تاثیر دارد، موقعیت خود جمهوری اسلامی و جناح های حکومتی است. باز اینجا هم ظاهرا رژیم یکدست شده، اختلافات درونی کاهش یافته و بنوعی ثبات و انسجام درونی دست یافته است. اینطور نیست. این جا هم نوعی آرامش قبل از طوفان برقرار است. دعواهای درونی حادتر و شکننده تر از هر وقت دیگر سربلند خواهد کرد. این سکون و ثبات ظاهری فقط انعکاس بن بست و شکست سیاستهای شناخته شده هر دوبال جمهوری اسلامی است. سیاست اصلاحات و وعده تغییر رژیم از درون که مدتها پیش با مرحوم دوم خرداد شکست خورد و نتیجه آن مضحکه احمدی نژاد شد. اما سیاست های احمدی نژاد که تقلیدی مضحک از سیاست های دوره خمینی است چه در وجه بین المللی و چه داخلی فی الحال شکست خورده است. نتیجه این سیاست ها به هیچ وجه چشم انداز بقاء و ثبات برای جمهوری اسلامی نبوده است. بلکه در همین دوره کوتاه بعد از احمدی نژاد جمهوری اسلامی با حادترین چالش های داخلی و خارجی روبرو بوده است. در مورد وضعیت بین المللی بالاتر اشاره کردم در مورد وضعیت داخلی پایین تر اشاره میکنم. اینجا همینقدر بگویم که این اوضاع ما به ازاء درون حکومتی در جمهوری اسلامی دارد و اسب های گاری را به جان هم می اندازد. ابعاد و سطح گاز گرفتن ها اینبار با گذشته قابل مقایسه نخواهد بود.

مقابله با مردم، سیاست ارعاب

فاکتور دیگری که ظاهرا سکون و کم تحرکی فعلی را بیش از هر چیز توضیح میدهد این واقعیت است که رژیم اسلامی بطور وحشیانه ای به سیاست سرکوب و ارعاب روی آورده است. از اعتراضات شهرهای کردستان تا اعتصاب کارگران واحد تا اعتراضات شهرهای آذربایجان، تا تظاهرات 22 خرداد زنان و مقابله با اعتراضات دانشجویی همه جا شاهد سیاست سرکوب شدید و وحشیانه توسط جمهوری اسلامی بوده ایم. ظاهرا رژیم اوضاع را کاملا تحت کنترل دارد. در واقع نیز بسیاری از فعالین دانشجویی، کارگری و زنان و مردم معترض را در زندان کرده، تحت تعقیب قرار داده، مرعوب کرده است. بیش از این، هر روز دارد به بهانه حجاب و "امنیت اجتماعی" و کشف آنتن و غیره به هر جنبده ای حمله میبرد و حکومت نظامی اعلام نشده اعمال میکند. در همین هفته های اخیر کلی اعدام و حکم سنگسار به راه انداخته است. اما این وضع تنها از شکننده و ناپایدار بودن توازن قوا بین حکومت و مردم خبر میدهد و بس. اینهمه بگیر و ببند فقط وقتی لازم می آید که جامعه به حد غلیان و انفجار رسیده باشد. و رسیده است. کمتر کسی است که فکر کند حالا کارگران شرکت واحد به خانه شان رفتند و دیگر تمام شد. بر عکس انتظار این است که کارگران سایر بخش ها به راهی بروند که کارگران شرکت واحد آغاز کرده اند. کمتر کسی است که فکر کند فضای دانشگاه که حالا در آن حتی تحمل تحکیم وحدت و انجمن های اسلامی دست ساخته خود رژیم نیز نمی شود، قرار است همینطور بماند و یا قابل دوام به این شکل است. هوش زیادی لازم نیست تا فهمید در پس وقایع شهرهای کردستان و آذربایجان تحرک های عظیم توده ای رادیکالتر خوابیده است. و عیره.

اوضاع به کدام سمت میرود؟

از آنچه گفته شد روشن است که وضع بسرعت عوض خواهد شد. اما این هنوز اصل مساله نیست. مساله این است که اوضاع به کدام سمت میرود. اینجا دیگر نمی توان مفسر و یا پیشگو بود. سوال واقعی در برابر ما این است که اوضاع را به کدام سمت ببریم. و منظور از ما فقط حزب و جنبش کمونیسم کارگری نیست. بلکه کل چپ و آزادیخواهی در جامعه است. واقعیت این است که راست در جامعه، بورژوازی و بویژه آمریکا دارد بشدت پول خرج میکند و نیرو بسیج میکند تا در مقابل بحران رژیم اسلامی راه حل خود را پیاده کند. این راه حل میتواند اشکال متنوعی به خود بگیرد اما محتوایی واحد دارد. محتوای آن بی حقوقی مردم و میدان دادن به سیاه ترین و ارتجاعی ترین نیروها خواهد بود. جمهوری اسلامی در تلاش برای بقاء خود و با سرکوب وحشیانه مردم و بویژه چپ در خدمت همین راه حل قرار دارد. چپ، آزادیخواهی و برابری طلبی در جامعه قوی است و در تمام تحولات سالهای اخیر دمبدم قوی تر شده است. اما باید اذعان کرد که در مقابله با امکاناتی که راست دارد، یعنی پول و حمایت های دولتی، باید هزار بار فعالتر و همه جانبه تر تلاش کنیم تا مهر خود را بر سیر تحولات آتی بکوبیم. مهمترین فاکتور در این رابطه بی تردید سازماندهی و تشکل هرچه وسیع تر حول حزب کمونیست کارگری و ظاهر شدن حزب صدبار قویتر چه در داخل و در سطح سراسری و چه در خارج کشور و بسیج یک نیروی عظیم بین المللی در حمایت از مبارزه مردم ایران است. مبارزه انقلابی و سراسری کارگران و زنان و جوانان ایران برای سرنگونی جمهوری اسلامی و تحقق آزادی و برابری باید چنان قدرتمند و سازمانیافته در سطح داخلی و چنان پر سر و صدا و معرفه برای مردم جهان باشد که با کم دردترین حالت شر جمهوری اسلامی را کم کند و در همانحال به راست و نیروهایی ارتجاعی امکان عرض اندام ندهد. درست همین جهتگیری باید بر اعتراضات و تلاش های 18 تیر 85 حاکم باشد.